Neuro-Linguïstisch Programmeren (NLP) is breed bekend vanwege technieken zoals anchoring en het modeleren van excellent gedrag. Een minder besproken, maar bijzonder krachtig onderdeel van NLP is het werken met submodaliteiten — de bouwstenen van onze interne representaties. In dit essay onderzoek ik hoe submodaliteiten een rol spelen in besluitvorming, en waarom het bewust inzetten ervan een transformerend effect kan hebben op gedrag en overtuigingen.
Wat zijn submodaliteiten?
Submodaliteiten zijn de specifieke kwaliteiten van onze zintuiglijke belevingen: helderheid, kleur, locatie, geluidsterkte, enzovoorts (Bandler & MacDonald, 1988). Ze vormen als het ware de “code” waarin onze ervaringen zijn opgeslagen. Door deze submodaliteiten te veranderen, kunnen we de emotionele lading van een herinnering of overtuiging beïnvloeden.
Submodaliteiten en besluitvorming
Wanneer mensen keuzes maken, baseren ze zich vaak op onbewuste gevoelens van aantrekkelijkheid of afkeer. Submodaliteiten spelen hierin een subtiele, maar cruciale rol. Bijvoorbeeld: een optie die iemand intern ‘ziet’ als dichtbij, helder en kleurrijk, voelt aantrekkelijker dan een alternatief dat vaag en veraf lijkt (Andreas & Andreas, 1987). Dit interne verschil beïnvloedt het besluit, vaak zonder dat iemand zich daarvan bewust is.
Onderzoek van Stipancic et al. (2010) wijst uit dat NLP-technieken waarbij submodaliteiten worden aangepast, leiden tot significante veranderingen in de beoordeling van keuzemogelijkheden. In therapeutische contexten wordt dit bijvoorbeeld ingezet bij rookstop, waarbij het beeld van een sigaret wordt geminimaliseerd (kleiner, grijzer, verder weg), terwijl het beeld van een gezonde keuze juist wordt versterkt.
Toepassing in coaching en therapie
Voor coaches en therapeuten biedt het werken met submodaliteiten een krachtig instrument om cliënten te helpen bij het nemen van betere beslissingen. Door te achterhalen welke submodaliteiten geassocieerd zijn met ‘twijfel’ versus ‘zekerheid’, kan men deze herprogrammeren. Dit vereist nauwkeurige calibratie en een goed afgestemde communicatie, maar de effecten zijn vaak direct merkbaar.
Kritische kanttekening
Hoewel de toepassing van submodaliteiten veelbelovend is, is er weinig grootschalig empirisch onderzoek naar gedaan. Veel bewijs is anekdotisch of afkomstig uit kleine casestudies binnen NLP-kringen. Een kritische blik blijft dus nodig. Tegelijkertijd is dit precies waarom dit onderwerp meer academische aandacht verdient — juist de subtiliteit ervan vraagt om zorgvuldig onderzoek.
Conclusie
Submodaliteiten vormen een fascinerende, maar onderbelichte invalshoek binnen NLP. Hun invloed op besluitvorming is krachtig, maar grotendeels onbewust. Door bewust met submodaliteiten te werken, kunnen mensen hun keuzes letterlijk “in een ander licht” zien. De techniek verdient dan ook een prominentere plaats binnen coaching en therapie — én binnen wetenschappelijk onderzoek.
Bronnen
Andreas, C., & Andreas, S. (1987). Change your mind—and keep the change: Advanced NLP submodalities interventions. Moab, UT: Real People Press.
Bandler, R., & MacDonald, W. (1988). An insider’s guide to sub-modalities. Cupertino, CA: Meta Publications.
Stipancic, M., Renner, W., Schütz, P., & Dond, R. (2010). Neuro-linguistic psychotherapy and its association with decreased depressive symptoms. Current Psychology, 29(4), 284–291. https://doi.org/10.1007/s12144-010-9091-0
No responses yet